آنچه از مراجعه به منابع فقهی به دست می‌آید این است که اکثر قریب به اتفاق فقهای عظام شیعه، پیرامون "لقطه"(هر چیزی که از زمین برداشته شود)، "لقیط"(کودک گمشده، و یا بچه‌ی سر راهی)، و "ضاله"(حیوان گمشده و بدون مالک) بحث کرده‌اند ادامه ...

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم

عنوان : لقطه، در شرع و قانون

آیا برداشتن چیزی از روی زمین (لقطه)، توسط کسی جرم است؟ آیا آن شخص علاوه بر ضامن بودن (ضمان)، مجرم هم هست تا مجازات کیفری داشته باشد یا خیر؟.

مقدمه

"لقطه" را چنین معنی کرده‌اند: «چیزی که از روی زمین برداشته می‌شود»[2]. لقطه به معناى اعمش عبارت است از هر مالى كه گم شده، و کسی بر آن تسلطی ندارد، چه حيوان باشد و چه غير حيوان. همچنین ماده 162 قانون مدنی، در تعریف لقطه آورده است: «هر كس مالي پيدا كند كه قيمت آن كمتر از يك درهم كه وزن آن 6 /12 نخود نقره باشد، مي تواند آنرا تملك كند». (اصلاحی مطابق قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 1370)»، و جزئیات آن را تا ماده 167 ذکر کرده است[4]. حيواناتى كه در صحراها و بيابان‌ها پيدا مى‌شوند، در اصطلاح فقه «ضاله» ناميده مى‌شوند[6].

آنچه از مراجعه به منابع فقهی به دست می‌آید این است که اکثر قریب به اتفاق فقهای عظام شیعه، پیرامون "لقطه"(هر چیزی که از زمین برداشته شود)، "لقیط"(کودک گمشده، و یا بچه‌ی سر راهی)، و "ضاله"(حیوان گمشده و بدون مالک) بحث کرده‌اند[8] على بن جعفر گويد: و از آن حضرت (موسى بن جعفر عليهما السّلام) پرسيدم: مردى درهمى مى‌يابد يا جامه‌اى يا حيوانى (با آن) چه كند؟ فرمود: تا يك سال آن را (در اماكن عمومى) معرّفى كند، اگر صاحبش را نيافت آن را مانند مال خويش حفظ كند تا صاحبش را بيابد و به او‌ باز دهد، و چنانچه مرگش فرا رسيد به آن وصيّت كند، بهر حال ضامن آن است».

دوم؛ »وَ رَوَى الْحَسَنُ بْنُ مَحْبُوبٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى الْجَمَّالِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ مَنْ وَجَدَ ضَالَّةً فَلَمْ يُعَرِّفْهَا ثُمَّ وُجِدَتْ عِنْدَهُ فَإِنَّهَا لِرَبِّهَا، وَ مِثْلُهَا مِنْ مَالِ الَّذِي كَتَمَهَا؛ صفوان جمّال گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مى‌فرمود: هر كس حيوانى گمشده را بيابد و آن را اعلان و معرّفى نكند، بلكه نزد خود نگهدارد، (و كتمان كند) هر گاه نزد او بيابند از آن صاحبش خواهد بود. (در صورتى كه عين موجود باشد خود آن، و اگر تلف شده باشد يا مثلا گوسفندى بوده و ذبح شده است) مثل آن را كه كتمان كرده بايد غرامت بدهد»[10].

مباحث مربوط به کیفیت، کمیت، نوع، و مسائل مختلف لقطه، از امام خمینی ره، و دیگر مراجع معظم تقلید، استفتاء هم شده است که شرح آن‌ها در این مختصر نمی‌گنجد. جهت دست‌یابی به فتاوای امام خمینی سلام الله علیه، و چگونگی ضامن بودن کسی که لقطه را پیدا کند و بردارد، به کتاب استفتاءات‌ حضرت امام خمینی ره مراجعه شود[12]. اما می‌توان احتمال داد که یابنده‌ی گمشده، از همان اول به قصد تصرف و تملک غاصبانه‌ی آن، اقدام به برداشتن کرده است، مثل این ‌که کسی در یک مجلس و یا مکان پرجمعیتی مانند عروسی و مترو، یک کیف پر از تراول یکصدهزار تومانی، و یا یک قطعه‌ی گران‌قیمتی از طلای زرد و یا سفید و یا الماس، در زیر پای جماعت ببیند و آن‌ را به صورتی که کسی متوجه نشود بردارد تا تصاحب کند، که در این صورت نظرات مختلفی توسط فقهاء و حقوق‌دانان مطرح شده است:

نظریه‌ی اول

برخی از فقهاء و حقوق‌دانان برداشتن لقطه را به قصد تملک، سرقت دانسته و متناسب با چگونگی لقطه از جهات مختلف، بردارنده‌ی آن را سزاوار مجازات می‌دانند[14]». بنابراین، روشن است که لقطه صاحب دارد ولو این‌که مجهول باشد. ربودن مال مجهول‌المالک نیز سرقت استسرقت، یعنی دزدیدن چیزی که در حرز است، و لقطه در حرز نیست سرقت، یعنی ربودن مال غیر، که در مبحث لقطه مصداق پیدا نمی‌کند.

3-    احتمال می‌رود که بردارنده‌ی لقطه، اول قصد تعریف و شرایط دیگر لقطه را داشته است، و لیکن بعد از برداشتن، تصمیم می‌گیرد که در آن، تصرف غاصبانه انجام بدهد.

هر سه دلیل کامل و تمام نیستند که در جای خود باید مورد بررسی قرار بگیرند.

نظریه‌ی سوم

عده‌ای از حقوق‌دانان مدعی هستند که باید بین قصد بردارنده‌ی لقطه برای رساندن به صاحب و مالک آن، و یا تصاحب و تصرف آن، فرق قائل شد. در صورت اول بردارنده‌ی لقطه سارق نیست، اما چنانچه با نیت دوم اقدام به برداشتن گمشده کرده باشد، آن شیء را سرقت کرده است.

همان‌گونه که عرض شد، نظرات فقهی هم متفاوت است که به استفتاء ذیل اشاره می‌گردد:

 سوال

آیا ربایش لقطه یا اموال مجهول المالک موجب تحقق سرقت می شود؟

آیت الله العظمی علوی گرگانی

بر ربایش لقطه و مال مجهول المالک صدق سرقت می کند اما حد سرقت از قطع دست جاری نمی شود به علت نبود شرایط قطع دست و صرفا تعزیر دارد.

آیت الله العظمی سید صادق روحانی

خیر موجب تحقق سرقت نمی شود.

آیت الله العظمی سبحانی

حد سرقت در صورتی اجرا می شود که صاحب مال شکایت کند و چون مالک در اینجا مشخص نیست حد ساقط ولی تعزیر می شود.

آیت الله العظمی سید محمد سعید حکیم

این کار جایز نیست و فرقی بین ملک شخصی و غیر آن نیست و در صورت تحقق سایر شرائط، حکم سرقت بر آن بار می شود

[2] . امام خمینی، تحرير الوسيلة، مؤسسه مطبوعات دار العلم، قم، اول، جلد 2 ص 221.

[4] . سيد مصطفى محقق داماد، قواعد فقه (محقق داماد)، مركز نشر علوم اسلامى، تهران - ايران، چاپ دوازدهم، 1406 ه‍ ق، ج‌1، ص: 261.

[6] . محمد بن حسين بهاء الدين عاملى ، و ساوجى، نظام بن حسين، جامع عباسى و تكميل آن (محشّٰى، ط - جديد)، در يك جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، قم - ايران، اول، 1429 ه‍ ق، ص: 587

محمّد بن على بن بابويه‌ صدوق، من لا يحضره الفقيه‌، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، دوم، 1413 ه‍ ق، ج‌3، ص: 292.

-        ابو الصلاح، تقى الدين بن نجم الدين، الكافي في الفقه، در يك جلد، كتابخانه عمومى امام امير المؤمنين عليه السلام، اصفهان - ايران، اول، 1403 ه‍ ق،

-         محمد حسن‌ نجفى، جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام‌، دارإحياء التراث العربي‌، 1404 ه‍ ق‌، ج‌38، ص: 146.

[9] . محمّد بن على بن بابويه، صدوق قمّى، - من لا يحضره الفقيه - ترجمه، نشر صدوق، تهران - ايران، اول، 1409 ه‍ ق، مترجم: غفارى، على اكبر و محم، ج‌4، ص 397

[11] . سيد روح اللّه موسوى‌ خمينى، استفتاءات‌، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌، چاپ پنجم‌، 1422 ه‍ ق‌، قم، ج‌2، صص 600 الی 606.

[13] . رک: گلدوزیان، بایسته های حقوق جزای اختصاصی(1-2-3)، ص299؛ شامبیاتی، جرایم علیه اموال و مالکیت، ص48.

[15] . موسوی اردبیلی ،گنجینه استفتائات قضایی، سوال 8277،  به حسب مورد فرق می کند، اگر لقطه و مجهول المالک در حرز باشد و کسی که این ها را در حرز قرار داده، قصد تتبع از مالک را داشته و می خواسته این ها را به مالک برساند چنانچه سائر شرائط سرقت حدی وجود داشته حد قطع جاری است و اگر کسی که این ها را برداشته قصد تملک بدون رعایت ضوابط شرعی را داشته حد قطع جاری نیست.

[17] . گنجینه استفتائات قضایی، سوال 8277

نوشتن دیدگاه
تصویر امنیتی تصویر امنیتی جدید

روز عید فطر كدورت‌ها را دور بریزید

روز عید فطر كدورت‌ها را دور بریزید زادسرجیرفتی: مردم مسلمان با حضور یك‌پارچه در عید فطر تمام كدورت‌ها را دور ریخته و پس از یك ماه عبادت ، دل‌هایشان آماده یك زندگی مملو از معنویت و شادابی می‌شود ادامه . . . گروه استانها / حوزه همدان...

در پاسخ به نامه‌ی پویش مردمی آوای هلیل

در پاسخ به نامه‌ی پویش مردمی آوای هلیل تمدن های تاریخی و مانا، در کنار آب ها و رودخانه‌ها، توسط کسانی که محل استقرار خود را، موطن همیشگی برگزیده اند، ساخته، پرداخته، و عالم گیر شده‌اند. بنابراین استعمال کلمه تمدن هلیل، غلط، غیرراست، و جیرفت زدا خواهد بود. احتمالآ در خاطر مبارکتان باشد که سال های سال...

جنایات سبزِ سیا،موساد،ام آی ۶، 1388

جنایات سبزِ سیا،موساد،ام آی ۶، 1388 بنده‌ شك ‌ندارم ‌كه ‌جریان ‌نفاق، ‌كه ‌دست‌ نیاز به سوی ‌ترامپ ‌دراز كرده ‌است، هیچ آخوندی چه خوب و چه بد مثل خاتمی را، هیچ وقت قبول نداشته و ندارد، طراحان طرح آشتی ملی، به‌ چیزی ‌كمتر از سرنگونی نظام جمهوری ‌اسلامی ‌ایران و تسلط مجدد امریکا، رضایت ‌نخواهند...

نوکر دربست ترامپ، الهی خدا بکشد تو را

نوکر دربست ترامپ، الهی خدا بکشد تو را تو در کمین نشسته‌ای تا انتقام ناکامی‌های چهل ساله‌ات را، از تار، تنبور، وافور، کاباره، رقاصه‌ها، قمار، شراب، مستی‌ها شبانه، خوردن و بردن شاهانه، و . و ...، همه و همه را، از امام و مولا و مقتدای مؤمنان و شهیدان و آزادگان، حضرت امام خامنه‌ای مدظله‌العالی، بگیری، که مثل...

بوی خوش عصیان حزب‌الله، علیه اشرافیگری

بوی خوش عصیان حزب‌الله، علیه اشرافیگری قلم و بیان زادسرجیرفتی, [21.07.17 17:35] https://www.instagram.com/p/BWzzK9djf_b/ زادسرجیرفتی: از عید سعید فطر و شعر حماسی دکتر میثم مطیعی، و سخنان امروز نماینده محترم دانشجویان، قبل از خطبه‌های نماز جمعه، بوی خوش انقلاب و عصیان اهل ولاء، علیه اشرافیگری و کداخداپرستی استشمام می‌شود. به گمانم طولی نکشد که شعار "روحانی امریکایی،...

به امید تودهنی زدن به ترامپ بدکاره

به امید تودهنی زدن به ترامپ بدکاره ما که جزو انقلابیان قبل از پیروزی انقلاب اسلامی هستیم، به راه، آمان و اهدافمان، آگاه، مؤمن، مصمم و جدی بودیم، و اکنون نیز، و تا زنده هستیم ان‌شاءالله چنینیم. بنده و مانند نگارنده، یقین و ایمان داشتیم که شکنجه دیدن در راه خدا، ثواب دارد، سرباز امام زمان علیه‌السلام...

امریکا که ایران نیست که رئیس جمهورش

امریکا که ایران نیست که رئیس جمهورش امریکا که مثل کشور ما که نیست که رئیس جمهور بتواند حتی خدای‌ناکرده ساز مخالف نظام جمهوری اسلامی ایران را هم، کوک کند. یا عناصر مخالف اصل نظام را، مسؤولیت بدهد. یا مقابل حکومت پنهان (رهبری) امریکا بایستد، هرگز، کما...

دغدغه‌هایی از فضای مجازی کشور(2)

دغدغه‌هایی از فضای مجازی کشور(2) اغلاط املایی تا دلتان بخواهد. زیاد خوانده و می‌خوانیم که "خواهش می‌کنم"، را خواهشاً می‌نویسند؟ "ثانیا"، را دوماً، "ثالثاً" را سوماً، ...، "تاسعاً"، را نهماً، و قس علی هذا. حالا هرچه بگویید آقا، در زبان فارسی تنوین نداریم. شما دکتر شدید، فوق لیسانس گرفتید، نماینده مجلس بوده‌اید، باید...

طنز کمدین ها، و عصبی شدن اصلاح‌طلبان

طنز کمدین ها، و عصبی شدن اصلاح‌طلبان در استخر اختصاصی فرح دیبا در کوشک، و در حال شنا و در کمال سلامت جسم و تن، دعوت حق را لبیک گفته است، و اینک کسی نمی‌تواند به سبب مرگ اینچنینی آن مرحوم، بر نظام مردمسالاری دینی، انقلاب اسلامی، امام خامنه‌ای عظیم‌الشأن مدظله‌العالی، انقلابیون ولایتمدار، حزب‌الله راستین، اصول‌گرایان...

بگویند ... آقازاده جاسوس است تعجب ...

بگویند ... آقازاده جاسوس است تعجب ... كسانی در انگلستان موفق شدند دكترا بگیرند كه تز دكتراشان را آنان برایشان معین كرده‌اند و اطلاعات ریز را از اینان گرفته‌اند، مثلاً گفته‌اند شما تز دكترایت را راجع به ایلات و قبایل ایرانی، شما راجع به ساخت و ساز مسكن در ایران، شما راجع به عملكرد سپاه پاسداران از...