با بررسی‌هایی که صورت گرفت، خصوصاً فتوای صریح برخی از فقها، و نظریه‌ی مشورتی اداره کل حقوقی و تدوین قوانین قوه قضاییه، مشخص شد که در هیچ شرایطی زن و شوهر بدون واسطه صاحب حق قصاص برای یکدیگر نخواهند شد. حکم ماده‌ی 351 قانون مجازات اسلامی، که عدم حق قصاص را برای زوج و زوجه، تصریح کرده است، با حکم ماده‌ی 353 قانون مذکور، که همسر مقتول را هم صاحب حق قصاص معرفی کرده است، هیچ‌گونه منافاتی ندارد. دلیل آن‌هم واضح است، زیرا قسمت پایانی ماده‌ی 353، همسر مجنی‌علیه را از باب مادر فرزند مقتول بودن، صاحب حق قصاص گردانیده است، نه به جهت همسر مجنی‌علیه بودن. ادامه ...

 

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم

حق قصاص زوج و زوجه

«ماده‌ 353 با توجه این‌که زوج و زوجه حق قصاص ندارند، این ارث چگونه است؟»

پاسخ

در تبیین این پرسش باید به ماده 353 قانون مجازات اسلامی مراجعه کرد که مقرر فرموده است: «هرگاه صاحب حق قصاص فوت کند، حق قصاص به ورثه او می رسد حتی اگر همسر مجنیٌ علیه باشد». ظاهراً ابهام سائل از عبارت: «... حتی اگر همسر مجنیٌ علیه باشد ...». به وجود آمده است. احتمالاً علت این شبهه نیز، برمی‌گردد به حکم ماده‌ی 351 قانون مذکور است که چنین است: «ولی دم، همان ورثه مقتول است به جز زوج یا زوجه او که حق قصاص ندارد».

در مبحث عدم حق قصاص برای زوج و زوجه، حضرت امام خمینی «ره» و بسیاری دیگر از فقها فرموده‌اند: «يرث القصاص من يرث المال عدا الزوج و الزوجة فإنهما لا يستحقان قصاصا؛ حق قصاص به ارث کسی می‌رسد که مال به او ارث می‌رسد به جز زن و شوهر که آن دو سزاوار حق قصاص از یکدیگر نیستند»[2] است.

بنابر آن‌چه که تقدیم گردید، مسلم شد که زن و شوهر حق قصاص را از یکدیگر به ارث نمی‌برند. و روشن شد که ماده 353 ق.م.ا می‌گوید: «... حق قصاص به ورثه مقتول می رسد حتی اگر در بین آنان همسر مجنیٌ‌علیه باشد». در ظاهر انگار که این دو ماده با یکدیگر تناقض دارند و ای بسا در ذهن پرسش‌گر هم شبهه ایجاد کرده‌اند، در حالی که این‌گونه نیست. دو ماده‌ی مزبور، به دو حکم جداگانه اشاره دارند. ماده‌ی 351 به صورت مطلق حکم کرده است که زن و شوهر، حق قصاص از یکدیگر را ندارند. اما ماده‌ی 353 حکم کرده است که اگر کسی که ولی دم (صاحب حق قصاص) است، از دنیا برود، ورثه این متوفی(نه مقتول)، صاحب حق قصاص خواهند بود، حتی اگر مادر متوفی باشد که همسر مجنی‌علیه می‌باشد.

فرض بکنید که مردی کشته شده است که دارای همسر و فرزند می‌باشد، طبق فقه و قانون حق قصاص وی همانند سایر حقوق‌اش به ارث فرزند و دیگر ورثه‌ی او می‌رسد. حالا اگر صاحب حق قصاص (فرزند مقتول)، به هر دلیلی قبل از اجرای قصاص، از دنیا رفت، مادر او هم جزو ورثه‌اش ‌باشد، نامبرده که همسر مجنی‌علیه و مادر متوفی هست، نیز به اندازه سهم‌الارث خود، صاحب حق قصاص است، اما نه از جهت زوجه‌ی مقتول بودن، بلکه از ناحیه‌ی مادر فرزند مجنی‌علیه بودن، می‌تواند از محکمه، قصاص همسرش را تقاضا کند.

در توضیح مطلب، یکی از نویسندگان حقوقی در تشریح ماده‌ی 353 ق.م.ا آورده است: «وراثت حق قصاص منحصر در طبقه یا درجه خاصی نیست و زنان نیز، آن را به ارث می‌برند. در اینجا باید به احکام عمومی وراثت نیز توجه داشت زیرا حق قصاص، جزو حقوق متوفی بوده و تابع احکام ارث می‌باشد.»[4]، که توضیح آن آمد. و اما استفتایی که فقهای زمان حاضر با اختلاف به آن پاسخ داده‌اند[6].

آیت الله العظمی محمد تقی بهجت(ره)

«الف. مصالحه بر دیه شود.

ب. وظیفه معلوم شد.

آیت الله العظمی لطف الله صافي گلپايگاني

«الف. بلی اشخاص مذکور حق قصاص را از مورث ارث می‏برند والله‏العالم.

ب. هر یک از آن‏ها حق قصاص دارند البته در صورت عدم مطالبه حق قصاص از طرف ورثه دیگر قصاص‏ کننده باید نسبت به سهم آن‏ها دیه بدهد والله‏العالم.

آیت الله العظمی محمد فاضل لنکراني (ره)

«الف. در فرض سؤال حق قصاص به ارث به آنها می‏رسد و این غیر از حق قصاص اولیه است.

ب. حکم ارث در سایر حقوق را دارد و حکم حق ارث خیار در این مورد هم جاری است.

آیت الله العظمی ناصر مکارم شيرازي

«الف. آری قصاص را به ارث می‏برند.

ب. همه با هم یک حق قصاص دارند. همیشه موفق باشید.

آیت الله العظمی سید عبدالکریم موسوی اردبیلی

«الف. افراد مذکور حق قصاص را به ارث نمی‏برند.

ب. از جواب قبلی روشن شد.

آیت الله العظمی حسین نوري همداني

«الف و ب. در فرض مسأله، حق قصاص به زوج و زوجه و خویشان مادری نمی‏رسد.

سؤال تکمیلی در رابطه با پاسخ آیت الله فاضل‌لنکرانی[8]:

و سرانجام نظریه‌ی مشورتی شماره 3639/7 مورخ 25/4/82  اداره کل حقوقی و تدوین قوانین قوه قضاییه را نقدیم می‌نماید:

«عطف به استعلام شماره 865/ق م مورخ 21/10/81، نظریه مشورتی اداره کل حقوقی و تدوین قوانین قوه قضاییه به شرح ذیل اعلام می‌شود:

در صورتی که ولی دم که حق قصاص دارد فوت کند آن حق به وارث او می‌رسد و در این خصوص فرقی بین پدر یا مادر او (که زوج یا زوجه مقتول بوده است) با دیگر وراث نیست زیرا در این مورد آن وارث به عنوان زوج یا زوجه درخواست قصاص نمی‌کنند، بلکه به عنوان وراث ولی دم درخواست می‌نمایند و از این جهت با دیگر اولیای دم تفاوتی ندارد.»

نتیجه

با بررسی‌هایی که صورت گرفت، خصوصاً فتوای صریح برخی از فقها، و نظریه‌ی مشورتی اداره کل حقوقی و تدوین قوانین قوه قضاییه، مشخص شد که در هیچ شرایطی زن و شوهر بدون واسطه صاحب حق قصاص برای یکدیگر نخواهند شد. حکم ماده‌ی 351 قانون مجازات اسلامی، که عدم حق قصاص را برای زوج و زوجه، تصریح کرده است، با حکم ماده‌ی 353 قانون مذکور، که همسر مقتول را هم صاحب حق قصاص معرفی کرده است، هیچ‌گونه منافاتی ندارد. دلیل آن‌هم واضح است، زیرا قسمت پایانی ماده‌ی 353، همسر مجنی‌علیه را از باب مادر فرزند مقتول بودن، صاحب حق قصاص گردانیده است، نه به جهت همسر مجنی‌علیه بودن.


[2] . محمد حسن نجفى، جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام، دار إحياء التراث العربي، بيروت - لبنان، هفتم، 1404 ه‍ ق، ج‌42، ص: 283؛ «... عدا الزوج و الزوجة، فان هما لا يستحقان قصاصا إجماعا بقسميه نعم لهما نصيبهما من الدية إن أخذت الدية صلحا ... به جز زن و شوهر که آن دو مستحق حق قصاص نیستند اجماعاً [بنا بر اجماع فقها] ...»

[4] . يحيى بن سعيد حلّى، الجامع للشرائع، مؤسسة سيد الشهداء العلمية، قم - ايران، اول، 1405 ه‍ ق، ص: 578.

[6] . گنجينه استفتائات قضايي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي قضا - قم، سؤال 182.

[8] . همان، سؤال 182.

نوشتن دیدگاه
تصویر امنیتی تصویر امنیتی جدید

روز عید فطر كدورت‌ها را دور بریزید

روز عید فطر كدورت‌ها را دور بریزید زادسرجیرفتی: مردم مسلمان با حضور یك‌پارچه در عید فطر تمام كدورت‌ها را دور ریخته و پس از یك ماه عبادت ، دل‌هایشان آماده یك زندگی مملو از معنویت و شادابی می‌شود ادامه . . . گروه استانها / حوزه همدان...

در پاسخ به نامه‌ی پویش مردمی آوای هلیل

در پاسخ به نامه‌ی پویش مردمی آوای هلیل تمدن های تاریخی و مانا، در کنار آب ها و رودخانه‌ها، توسط کسانی که محل استقرار خود را، موطن همیشگی برگزیده اند، ساخته، پرداخته، و عالم گیر شده‌اند. بنابراین استعمال کلمه تمدن هلیل، غلط، غیرراست، و جیرفت زدا خواهد بود. احتمالآ در خاطر مبارکتان باشد که سال های سال...

جنایات سبزِ سیا،موساد،ام آی ۶، 1388

جنایات سبزِ سیا،موساد،ام آی ۶، 1388 بنده‌ شك ‌ندارم ‌كه ‌جریان ‌نفاق، ‌كه ‌دست‌ نیاز به سوی ‌ترامپ ‌دراز كرده ‌است، هیچ آخوندی چه خوب و چه بد مثل خاتمی را، هیچ وقت قبول نداشته و ندارد، طراحان طرح آشتی ملی، به‌ چیزی ‌كمتر از سرنگونی نظام جمهوری ‌اسلامی ‌ایران و تسلط مجدد امریکا، رضایت ‌نخواهند...

نوکر دربست ترامپ، الهی خدا بکشد تو را

نوکر دربست ترامپ، الهی خدا بکشد تو را تو در کمین نشسته‌ای تا انتقام ناکامی‌های چهل ساله‌ات را، از تار، تنبور، وافور، کاباره، رقاصه‌ها، قمار، شراب، مستی‌ها شبانه، خوردن و بردن شاهانه، و . و ...، همه و همه را، از امام و مولا و مقتدای مؤمنان و شهیدان و آزادگان، حضرت امام خامنه‌ای مدظله‌العالی، بگیری، که مثل...

بوی خوش عصیان حزب‌الله، علیه اشرافیگری

بوی خوش عصیان حزب‌الله، علیه اشرافیگری قلم و بیان زادسرجیرفتی, [21.07.17 17:35] https://www.instagram.com/p/BWzzK9djf_b/ زادسرجیرفتی: از عید سعید فطر و شعر حماسی دکتر میثم مطیعی، و سخنان امروز نماینده محترم دانشجویان، قبل از خطبه‌های نماز جمعه، بوی خوش انقلاب و عصیان اهل ولاء، علیه اشرافیگری و کداخداپرستی استشمام می‌شود. به گمانم طولی نکشد که شعار "روحانی امریکایی،...

به امید تودهنی زدن به ترامپ بدکاره

به امید تودهنی زدن به ترامپ بدکاره ما که جزو انقلابیان قبل از پیروزی انقلاب اسلامی هستیم، به راه، آمان و اهدافمان، آگاه، مؤمن، مصمم و جدی بودیم، و اکنون نیز، و تا زنده هستیم ان‌شاءالله چنینیم. بنده و مانند نگارنده، یقین و ایمان داشتیم که شکنجه دیدن در راه خدا، ثواب دارد، سرباز امام زمان علیه‌السلام...

امریکا که ایران نیست که رئیس جمهورش

امریکا که ایران نیست که رئیس جمهورش امریکا که مثل کشور ما که نیست که رئیس جمهور بتواند حتی خدای‌ناکرده ساز مخالف نظام جمهوری اسلامی ایران را هم، کوک کند. یا عناصر مخالف اصل نظام را، مسؤولیت بدهد. یا مقابل حکومت پنهان (رهبری) امریکا بایستد، هرگز، کما...

دغدغه‌هایی از فضای مجازی کشور(2)

دغدغه‌هایی از فضای مجازی کشور(2) اغلاط املایی تا دلتان بخواهد. زیاد خوانده و می‌خوانیم که "خواهش می‌کنم"، را خواهشاً می‌نویسند؟ "ثانیا"، را دوماً، "ثالثاً" را سوماً، ...، "تاسعاً"، را نهماً، و قس علی هذا. حالا هرچه بگویید آقا، در زبان فارسی تنوین نداریم. شما دکتر شدید، فوق لیسانس گرفتید، نماینده مجلس بوده‌اید، باید...

طنز کمدین ها، و عصبی شدن اصلاح‌طلبان

طنز کمدین ها، و عصبی شدن اصلاح‌طلبان در استخر اختصاصی فرح دیبا در کوشک، و در حال شنا و در کمال سلامت جسم و تن، دعوت حق را لبیک گفته است، و اینک کسی نمی‌تواند به سبب مرگ اینچنینی آن مرحوم، بر نظام مردمسالاری دینی، انقلاب اسلامی، امام خامنه‌ای عظیم‌الشأن مدظله‌العالی، انقلابیون ولایتمدار، حزب‌الله راستین، اصول‌گرایان...

بگویند ... آقازاده جاسوس است تعجب ...

بگویند ... آقازاده جاسوس است تعجب ... كسانی در انگلستان موفق شدند دكترا بگیرند كه تز دكتراشان را آنان برایشان معین كرده‌اند و اطلاعات ریز را از اینان گرفته‌اند، مثلاً گفته‌اند شما تز دكترایت را راجع به ایلات و قبایل ایرانی، شما راجع به ساخت و ساز مسكن در ایران، شما راجع به عملكرد سپاه پاسداران از...