به نظر می‌رسد که مبحث تهاتر در بخش تعزیرات منصوص شرعی و قانونی که مورد سؤال پرسشگر واقع شده است، با عنوانی مستقل، وجود ندارد و به همین دلیل مبحثی با عنوان تهاتر در تعزیرات، مورد توجه فقها قرار نگرفته است، بلکه تهاتر را در فقه، با کاربردی مالی و در بده و بستان‌های پایاپای تعریف کرده و وجوه مختلف آن‌ را مورد بحث قرار داده‌اند که اجمالاً مورد اشاره واقع شد. اما برخی از فقیهان در تهاتر تعزیرات مباحثی را طرح کرده‌اند همانند: ادامه ...

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم

عدم جریان تهاتر در تعزیرات

آیا همان‌گونه که در صورت تحقق تقاذف، در مجازات، تهاتر صورت می‌گیرد، در مجازات‌های تعزیری، مثلاً در باب افترا و توهین در صورتی‌که دو نفر به یکدیگر توهین نمایند، مجازات آنان تهاتر می‌شود یا خیر؟

پاسخ

تهاتر در لغت و اصطلاح

در تعریف لغوی تهاتر بعضی از فرهنگ لغت‌ها نوشته‌اند: «معامله پایاپای و دعوی باطل»[2] همچنین در تبیین تهاتر آورده‌اند: «تَهاتَرَ القومُ: ادّعى كل واحد منهم على صاحبه باطلًا؛ تهاتر قوم (گروه) یعنی ادعای باطل یک گروه بر ضد گروه دیگر»[4]، و: «الشَّهاداتُ الذي يُكَذِّبُ بعضُها بعضاً؛ و شهادت کسی که دیگری را تکذیب می‌نماید.»[6].

تهاتر در برخی کتب حقوقی

در بیان حقوقی تهاتر، یکی از حقوق‌دان‌ها مرقوم داشته است: « تهاتر بر سه قسم است:

1- تهاتر قهرى

مادۀ «294» قانون مدنى مي‌گويد: «وقتى دو نفر در مقابل يكديگر مديون باشند بين ديون آنها بيكديگر بطريقى كه در مواد ذيل مقرر است تهاتر حاصل ميشود». طبق مادۀ «295» قانون مدنى: «تهاتر قهرى است و بدون اينكه طرفين قصد سقوط تعهد را داشته باشند و يا به آن امر تراضى نمايند حاصل مي‌گردد. تأسيس تهاتر براى جلوگيرى از تكرار تأديه و ايفاء تعهد است، زيرا در صورت عدم تهاتر لازم است.‌ هر يك از طرفين تعهد خود را جداگانه ايفاء نمايد و بطرف ديگر آن را عملًا تأديه كند و اين امر عمل زائدى را ايجاب و مدت وقتى را تفويت مينمايد، ولى بوسيلۀ تهاتر، روابط حقوقى دو نفر با يكديگر آسان ميشود و امور تجارى سريعتر جريان پيدا ميكند.

2- تهاتر قراردادى

در مواردى كه شرائط لازم براى تهاتر قهرى موجود نباشد، چنانكه دو دين از يك جنس نبوده و يا زمان تأديه و يا محل آن مختلف باشد، طرفين ميتواند بتراضى، خصوصياتى كه مانع از تهاتر دو دين است مرتفع نمايند تا بين آن دو دين تهاتر شود، بدين جهت است كه آن را تهاتر قراردادى گويند

3- تهاتر قضائى

تهاتر قضائى در موردى است كه يكى از دو دين ثابت و محقق است و دين ديگر مورد انكار ميباشد، چنانكه مدعى در دادگاه طبق اجاره‌نامه مطالبۀ مال الاجارۀ خانۀ خود را بنمايد و مستأجر باستناد شرط مندرج در آن، مدعى شود كه بمقدار خواسته در خانه تعمير نموده و بين آن دو دين با يكديگر تهاتر شده است و مدعى طلبى از او ندارد، و يا آنكه مستأجر دادخواست متقابل بدادگاه تقديم و مطالبۀ‌ هزينۀ تعميرات را بنمايد. دادگاه در هر دو صورت پس از رسيدگى بدعوى طرفين، هرگاه دعوى مستأجر را ثابت ديد و او را محقق دانست رأى به تهاتر آن دو دين ميدهد و هرگاه اضافه‌اى بماند مديون را نسبت بآن مقدار محكوم مينمايد»[8] همان‌گونه که مشاهده کردید در مواد قانون مدنی پیرامون تهاتر، بحث اصلی حول مسائل مالی، دین، دینین، مضمون، مضمون‌له و مضمون‌عنه، می‌باشد و علت آن روشن است زیرا تهاتر، مبحثی مالی و برای تأدیه‌ی دین دو طرف می‌باشد. در ماده 261 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، یکی از موارد سقوط حد قذف را چنین دانسته است: «... هرگاه دو نفر یکدیگر را قذف کنند، خواه قذف آنها همانند، خواه مختلف باشد...»، تبصره- «مجازات مرتکبان در بند(ث)، سی و یک تا هفتاد و چهار ضربه شلاق تعزیری درجه شش است.» هرگاه دو نفر یکدیگر را قذف کنند، خواه قذف آنان همانند، خواه مختلف باشد و مجازات مرتکبان سی و یک تا هفتادوچهار ضربه شلاق تعزیری درجه شش است.»[10] تنظیم و تصریح کرده است. دلیل نظر حضرت امام، صحیحه عبدالله سنان است: ایشان می‌گوید: «از امام صادق علیه‌السلام در باره دو مردی که به یکدیگر تهمت زده‌اند، پرسیدم، حضرت فرمودند: حد از آن‌ها برداشته می‌شود و تعزیر می‌شوند.»[12]

به نظر می‌رسد که مبحث تهاتر در بخش تعزیرات منصوص شرعی و قانونی که مورد سؤال پرسشگر واقع شده است، با عنوانی مستقل، وجود ندارد و به همین دلیل مبحثی با عنوان تهاتر در تعزیرات، مورد توجه فقها قرار نگرفته است، بلکه تهاتر را در فقه، با کاربردی مالی و در بده و بستان‌های پایاپای تعریف کرده و وجوه مختلف آن‌ را مورد بحث قرار داده‌اند که اجمالاً مورد اشاره واقع شد. اما برخی از فقیهان در تهاتر تعزیرات مباحثی را طرح کرده‌اند همانند: «... و وجه عدم ثبوت تعذیر از دو طرف است پس تهاتر صورت گرفت و حد ساقط می‌شود»[14]، استفتائات[16] نیز، پیرامون تهاتر در تعزیرات، مطالبی را مطرح کرده‌اند. علاوه بر این‌ها صاحب مهذب‌الاحکام «ره» در این زمینه نوشته است: «لا تهاتر في قصاص القتل عمدا؛ در قصاص قتل عمد تهاتر نیست»[18]. و «وفي حاله الدّيات يثبت‌التهاتر لأنّها ترجع إلى الدين المالي»[20]. در رابطه با تمسک به تهاتر از بعضی از فقهای معاصر استفتا شده است که آیا اجرای مجازات‌های متعدد حدی و تعزیری، امکان یا عدم امکان سقوط مجازات بر اثر تهاتر وجود دار؟ متن سؤال و پاسخ را  تقدیم می‌نماید:

« سؤال 1423 [22] نه موارد ديگر، تنها در مورد حدّ «قذف» حكم سقوط از طرفين جارى مى‌شود؛ ولى هر دو تعزير مى‌شوند؛ امّا در ساير حدود و تعزيرات از طريق تهاتر ساقط نمى‌شود، و در مورد ديات چون بازگشت به دين مالى مى‌كند تهاتر ثابت است».

سوال

[2] . حسن عميد، فرهنگ لغت عمید، اَشجَع، چاپ نخست: ۱۳۸۹، ص

[4] . احمد بن فارس بن زكريا، معجم مقائيس اللغة، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى قم، چاپ اول، 1404 ه‍ ق، ج‌6، ص: 32.

[6] . حبيب الله طاهرى، حقوق مدنى، دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسين قم، چاپ دوم، 1418 ه‍ ق، ج‌2، ص 184.

[8] . ماده 295 تهاتر قهري است و بدون اينكه طرفين در اين موضوع تراضي نمايند حاصل مي‌گردد بنابراين به محض اينكه دو نفر در مقابل يكديگر در آن واحد مديون شدند هر دو دين تا اندازه‌اي كه با هم معادله مي‌نمايند به طور تهاتر برطرف شده و طرفين به مقدار آن در مقابل يكديگر بري مي‌شوند.

ماده 296 تهاتر فقط در مورد دو ديني حاصل مي‌شود كه موضوع آن‌ها از يك جنس باشد با اتحاد زمان و مكان تاديه ولو به اختلاف سبب .

ماده 297 اگر بعد از ضمان مضمون‌له به مضمون‌عنه مديون شود موجب فراغ ذمه ضامن نخواهد شد.

ماده 298 اگر فقط محل تاديه دينين مختلف باشد تهاتر وقتي حاصل مي‌شود كه با تاديه مخارج مربوطه به نقل موضوع قرض از محلي به محل ديگري يا به نحوي از انحاء طرفين حق تاديه در محل معين را ساقط نمايند.

ماده 299 در مقابل حقوق ثابته اشخاص ثالث، تهاتر موثر نخواهد بود و بنابراين اگر موضوع دين به نفع شخص ثالثي در نزد مديون مطابق قانون توقيف شده باشد و مديون بعد از اين توقيف از داين خود طلبكارگردد ديگر نمي‌تواند به استناد تهاتر از تاديه مال توقيف شده امتناع كند».

[10] . سيد روح اللّه خمينى، تحرير الوسيلة، مؤسسه مطبوعات دار العلم، قم، اول، ه‍ ق، ج‌2، ص: 476؛ «إذا تقاذف اثنان سقط الحد و عزرا، سواء كان قذف كل بما يقذف به الآخر كما لو قذف كل صاحبه باللواط فاعلا أو مفعولا أو اختلف كأن قذف أحدهما صاحبه بالزنا و قذف الآخر إياه باللواط؛ اگر دو نفر یکدیگر را قذف کنند حد ساقط می‌شود و آن دو تعزیر می‌شوند، خواه هر دو نفر به یکدیگر را با یک چیز قذف کرده باشند مانند این‌که هر یک دیگری را به لواط متهم کند یا اسباب قذف مختلف باشد مثل این‌که یکی دیگری را به زنا و آن یکی دیگری را به لواط متهم کند».

[12] . طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، تهذيب الأحكام، 10 جلد، دار الكتب الإسلامية، تهران - ايران، چهارم، 1407 ه‍ ق، ج‌10، ص: 79؛ « الْحَسَنُ بْنُ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِي وَلَّادٍ الْحَنَّاطِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ أُتِيَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع بِرَجُلَيْنِ قَذَفَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ بِالزِّنَى فِي بَدَنِهِ قَالَ فَدَرَأَ عَنْهُمَا الْحَدَّ وَ عَزَّرَهُمَا.»

[14] . سيد عبد الأعلى سبزوارى، مهذّب الأحكام، مؤسسه المنار - دفتر حضرت آية الله سبزواری، قم - ايران، چاپ چهارم، 1413 ه‍ ق، ج‌16، ص: 138‌؛«... هذا مع أنه يمكن أن يقال: إن مثل هذا الحقوق يقع فيها التهاتر القهري، فلا يحتاج إلى الاسترضاء لانتفاء الموضوع بالتهاتر قهرا كجملة كثيرة من الحقوق المجاملية ...».

[16] . محمدجعفر جعفری‌لنگرودی، ترمینولژوی حقوق، کتابخانه گنج دانش، چاپ 8، سال 1376،  ص 182.

[18] . همان

[20] . همان

[22] . محمد بن يعقوب، كلينى، الكافي (ط - الإسلامية)، 8 جلد، دار الكتب الإسلامية، تهران - ايران، چهارم، 1407 ه‍ ق، ج‌7، ص: 242؛ «عَنْ أَبِي مَخْلَدٍ السَّرَّاجِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (ع) قَالَ: قَضَى أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (ع) فِي رَجُلٍ دَعَا آخَرَ ابْنَ الْمَجْنُونِ فَقَالَ لَهُ الْآخَرُ أَنْتَ ابْنُ الْمَجْنُونِ فَأَمَرَ الْأَوَّلَ أَنْ يَجْلِدَ صَاحِبَهُ عِشْرِينَ جَلْدَةً وَ قَالَ اعْلَمْ أَنَّهُ مُسْتَعْقِبٌ مِثْلَهَا عِشْرِينَ فَلَمَّا جَلَدَهُ أَعْطَى الْمَجْلُودَ السَّوْطَ فَجَلَدَهُ نَكَالًا يُنَكِّلُ بِهِمَا»

[23] .  گنجينه استفتائات قضايي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي قضا - قم، سؤال 7946.

نوشتن دیدگاه
تصویر امنیتی تصویر امنیتی جدید

روز عید فطر كدورت‌ها را دور بریزید

روز عید فطر كدورت‌ها را دور بریزید زادسرجیرفتی: مردم مسلمان با حضور یك‌پارچه در عید فطر تمام كدورت‌ها را دور ریخته و پس از یك ماه عبادت ، دل‌هایشان آماده یك زندگی مملو از معنویت و شادابی می‌شود ادامه . . . گروه استانها / حوزه همدان...

در پاسخ به نامه‌ی پویش مردمی آوای هلیل

در پاسخ به نامه‌ی پویش مردمی آوای هلیل تمدن های تاریخی و مانا، در کنار آب ها و رودخانه‌ها، توسط کسانی که محل استقرار خود را، موطن همیشگی برگزیده اند، ساخته، پرداخته، و عالم گیر شده‌اند. بنابراین استعمال کلمه تمدن هلیل، غلط، غیرراست، و جیرفت زدا خواهد بود. احتمالآ در خاطر مبارکتان باشد که سال های سال...

جنایات سبزِ سیا،موساد،ام آی ۶، 1388

جنایات سبزِ سیا،موساد،ام آی ۶، 1388 بنده‌ شك ‌ندارم ‌كه ‌جریان ‌نفاق، ‌كه ‌دست‌ نیاز به سوی ‌ترامپ ‌دراز كرده ‌است، هیچ آخوندی چه خوب و چه بد مثل خاتمی را، هیچ وقت قبول نداشته و ندارد، طراحان طرح آشتی ملی، به‌ چیزی ‌كمتر از سرنگونی نظام جمهوری ‌اسلامی ‌ایران و تسلط مجدد امریکا، رضایت ‌نخواهند...

نوکر دربست ترامپ، الهی خدا بکشد تو را

نوکر دربست ترامپ، الهی خدا بکشد تو را تو در کمین نشسته‌ای تا انتقام ناکامی‌های چهل ساله‌ات را، از تار، تنبور، وافور، کاباره، رقاصه‌ها، قمار، شراب، مستی‌ها شبانه، خوردن و بردن شاهانه، و . و ...، همه و همه را، از امام و مولا و مقتدای مؤمنان و شهیدان و آزادگان، حضرت امام خامنه‌ای مدظله‌العالی، بگیری، که مثل...

بوی خوش عصیان حزب‌الله، علیه اشرافیگری

بوی خوش عصیان حزب‌الله، علیه اشرافیگری قلم و بیان زادسرجیرفتی, [21.07.17 17:35] https://www.instagram.com/p/BWzzK9djf_b/ زادسرجیرفتی: از عید سعید فطر و شعر حماسی دکتر میثم مطیعی، و سخنان امروز نماینده محترم دانشجویان، قبل از خطبه‌های نماز جمعه، بوی خوش انقلاب و عصیان اهل ولاء، علیه اشرافیگری و کداخداپرستی استشمام می‌شود. به گمانم طولی نکشد که شعار "روحانی امریکایی،...

به امید تودهنی زدن به ترامپ بدکاره

به امید تودهنی زدن به ترامپ بدکاره ما که جزو انقلابیان قبل از پیروزی انقلاب اسلامی هستیم، به راه، آمان و اهدافمان، آگاه، مؤمن، مصمم و جدی بودیم، و اکنون نیز، و تا زنده هستیم ان‌شاءالله چنینیم. بنده و مانند نگارنده، یقین و ایمان داشتیم که شکنجه دیدن در راه خدا، ثواب دارد، سرباز امام زمان علیه‌السلام...

امریکا که ایران نیست که رئیس جمهورش

امریکا که ایران نیست که رئیس جمهورش امریکا که مثل کشور ما که نیست که رئیس جمهور بتواند حتی خدای‌ناکرده ساز مخالف نظام جمهوری اسلامی ایران را هم، کوک کند. یا عناصر مخالف اصل نظام را، مسؤولیت بدهد. یا مقابل حکومت پنهان (رهبری) امریکا بایستد، هرگز، کما...

دغدغه‌هایی از فضای مجازی کشور(2)

دغدغه‌هایی از فضای مجازی کشور(2) اغلاط املایی تا دلتان بخواهد. زیاد خوانده و می‌خوانیم که "خواهش می‌کنم"، را خواهشاً می‌نویسند؟ "ثانیا"، را دوماً، "ثالثاً" را سوماً، ...، "تاسعاً"، را نهماً، و قس علی هذا. حالا هرچه بگویید آقا، در زبان فارسی تنوین نداریم. شما دکتر شدید، فوق لیسانس گرفتید، نماینده مجلس بوده‌اید، باید...

طنز کمدین ها، و عصبی شدن اصلاح‌طلبان

طنز کمدین ها، و عصبی شدن اصلاح‌طلبان در استخر اختصاصی فرح دیبا در کوشک، و در حال شنا و در کمال سلامت جسم و تن، دعوت حق را لبیک گفته است، و اینک کسی نمی‌تواند به سبب مرگ اینچنینی آن مرحوم، بر نظام مردمسالاری دینی، انقلاب اسلامی، امام خامنه‌ای عظیم‌الشأن مدظله‌العالی، انقلابیون ولایتمدار، حزب‌الله راستین، اصول‌گرایان...

بگویند ... آقازاده جاسوس است تعجب ...

بگویند ... آقازاده جاسوس است تعجب ... كسانی در انگلستان موفق شدند دكترا بگیرند كه تز دكتراشان را آنان برایشان معین كرده‌اند و اطلاعات ریز را از اینان گرفته‌اند، مثلاً گفته‌اند شما تز دكترایت را راجع به ایلات و قبایل ایرانی، شما راجع به ساخت و ساز مسكن در ایران، شما راجع به عملكرد سپاه پاسداران از...