نویسنده‌ی مورد اشاره در ادامه‌ی توضیح فنی پیرامون ممسوح، توجهی نیز به شرح فقهی موضوع کرده و چنین نگاشته است: «نظر مشهور فقها آن است که  بر اساس قرعه و تعیین شدن مذکر و یا مؤنث بودن وی ارث می‌برد. برخی از فقها نظیر ابن جنید اسکافی به روایتی عمل کرده‌اند که بر اساس آن، اگر کسی که آلت مردانه و زنانه ندارد و فقط سوراخی داشته باشد که از آن بول خارج می‌شود، ادامه ...

 

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم

سهم‌الارث ممسوح (فاقد نشان جنسیت)

سؤال 

«... میزان سهم‌الارث «ممسوح» (کسی که از نظر ظاهری فاقد علامت رجولیت یا انوثیت می‌باشد) را، امر به ارشاد فرمایید».

پاسخ

بررسی لغوی کلمات ممسوح و خنثا

ممسوح، در فقه اسلامی آن‌هم در مبحث ارث و بیشتر در کنار سهم‌الارث خنثا، مورد بحث واقع شده است[2] گرفته شده و در كتاب لسان العرب در تعريف خنثى آمده است؛ «لَهُ مَا لِلرِّجَالِ وَ لَهُ مَا لِلنِّسَاءِ يَبُولُ مِنْهُمَا جَمِيعاً»[4]. همچنین در این معنی قول ابن عباس «ره» که مستند به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم، است، استناد شده که: «لَعَنَ النَّبِيُّ صلي الله عليه و آله و سلم الْمُخَنَّثِينَ مِنَ الرِّجَالِ، وَالْمُتَرَجِّلاتِ مِنَ النِّسَاءِ؛ رسول خدا صلی‌الله علیه وآله وسلم، لعنت کرد مردانی را که خودش را به شکل و شمایل زنان درآورند، و زنانی را که خویش را شبیه مردان بسازند[6]. در تبیین چگونگی ممسوح نوشته‌اند: ممسوح، اصطلاحاً به کسی گفته می‌شود که نه آلت تناسلی مردانه دارد و نه آلت تناسلی زنانه[8]، «انسانی که فاقد آلت مردی و زنی (هر دو) باشد»[10]. نویسنده‌ی مورد اشاره در ادامه‌ی توضیح فنی پیرامون ممسوح، توجهی نیز به شرح فقهی موضوع کرده و چنین نگاشته است: «نظر مشهور فقها آن است که  بر اساس قرعه و تعیین شدن مذکر و یا مؤنث بودن وی ارث می‌برد. برخی از فقها نظیر ابن جنید اسکافی به روایتی عمل کرده‌اند که بر اساس آن، اگر کسی که آلت مردانه و زنانه ندارد و فقط سوراخی داشته باشد که از آن بول خارج می‌شود، در صورتی که بول او به هنگام خارج شدن از آن سوراخ، دورتر از محلی که نشسته است می‌ریزد، آن شخص مذکر است، و در صورتی که دورتر از آن محل نمی‌ریزد آن شخص مؤنث است»[12]، و دلیل عمده آنان آیات کریمه‌ی قرآن همانند: «خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى»[14]، «إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثى‏»[16] در معنی مشهور فقهی، خنثی کسی است که یا آلت مردانه، یا آلت زنانه، یا هر دو را دارد[18]. امام خمینی «ره» نیز چنین معنی کرده‌اند: «الخنثی؛ بان کان له فرج الرجال والنساء؛ خنثی به این معنا که برای شخص آلت تناسلی مردانه و زنانه وجود دارد[20].

فقها اجمالاً پیرامون دو نوع خنثی، و یک نوع دیگر که مثل خنثای مشکل نیست و به آن ممسوح نام نهاده‌اند، آن سه عبارتند از:

الف. خنثای غیر مشکل؛ خنثایى است که در پرتو علائم تعیین شده در شرع، یا بنا بر برخى قراین و مرجّحات دیگر، به یکى از دو جنسِ مرد یا زن ملحق می‌شود، خنثاى غیر مشکل محکوم به احکام همان جنس خودش می‌باشد[22]

ج. ممسوح، به كسي گفته مي شود كه نه آلت مردانه دارد و نه آلت زنانه. اكنون با پيشرفت‌هاي علمي و ابزاري و وسايل آزمايشگاهي در پزشكي، در بسياري از موارد ممكن است راههاي مطمئن‌تري براي رسيدن فقيه و قاضي به علم و تشخيص موضوع يافت شود كه مسلماً از نظر شرع، آن راه براي تشخيص موضوع حكم، مقدم است[24]. بعضی به نوع دیگری از خنثی نیز اشاره کرده‌اند.[26].

همان‌گونه که گذشت بسیاری از فقها و همچنین حقوق‌دان‌ها در خصوص ممسوح[28].

با توجه به جمیع جهات، خصوصاً نظرات صریح صاحب جواهر «ره»[30]، و علامه حلی در مختلفسهم‌الارث ممسوح چگونه تعیین می‌شود؟

2-    حکم ازدواج چنین شخصی، چگونه است؟

[2] . اسماعيل بن عباد، المحيط في اللغة، عالم الكتاب، بيروت، چاپ اول، 1414 ه‍ ق، ج 4، ص325؛ «الخنثى من الرِّجال: له ما للرَّجُل وَ مَا للمَرْأة، و منه اشْتُقَّ المُخَنَّثُ، و سُمِّىَ لِتَكَسُّرِه». ابو الفضل، جمال الدين محمد بن مكرم ابن منظور، لسان العرب، دار الفكر للطباعة و النشر و التوزيع، دار صادر، بيروت - لبنان، چاپ سوم، 1414 ه‍ ق، ج 2 ص 146؛ «و أَصلُ الاخْتِناثِ: التَّكَسُّرُ و التَّثَنِّي، و منه سميت المرأَة: خُنْثَى». و ... .

[4] . ابو جيب سعدى، القاموس الفقهي لغة و اصطلاحاً، دار الفكر، دمشق - سوريه، چاپ دوم، 1408 ه‍ ق، ص 124.

[6] . محمد معین، فرهنگ فارسی، چاپخانه سپهر، تهران، چاپ هشتم، سال 1371، ج 4، ص 4361.

[8] . ميرزا محمد حسن بن جعفرآشتيانى، رسالة في القواعد الفقهية (مع تعليقات المدرس الطهراني)، مؤسسه اطلاعات، تهران چاپ اول، سال 1418 ه‍ ق، ص 199.

[10] . محمدجعفر جعفری لنگرودی، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، کتابخانه دانش، چاپ اول، سال 1378، ج 5، ص 3512.

[12] . محمدحسن نجفى، جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام، دار إحياء التراث العربي، بيروت، چاپ هفتم، سال 1404 ه‍ ق، ج 39، ص 277؛ «الفصل الثاني في ميراث الخنثى التي هي إما ذكر أو أنثى في الواقع، لعدم الواسطة على الظاهر المستفاد من تقسيم الإنسان بل مطلق الحيوان إلى الذكر و الأنثى في جميع‌ الأصناف في الكتاب و السنة على وجه لا يستطاع إنكاره. و على كل حال فهو من له فرج الرجال و النساء و لا خلاف و لا إشكال في أنه يرث على الفرج الذي يبول منه، فان كان من فرج الرجال ورث ميراث ذكر، و إن كان من فرج النساء ورث ميراث الأنثى، بل الإجماع بقسميه عليه. مضافا إلى‌ قول الصادق (عليه السلام) في خبر طلحة: «كان أمير المؤمنين (عليه السلام) يورث الخنثى من حيث يبول»

[14] . سوره‌ی شوری آيه 53.

[16] . «... فقد روى الشيخ الصدوق في من لا يحضره الفقيه في باب ميراث الخنثى من كتاب الفرائض بسنده الصحيح عن عاصم بن حميد عن محمَّد بن قيس عن‌ أبي جعفر عليه السَّلام قال: إنّ شريحا القاضي بينما هو في مجلس القضاء إذ أتته امرأة فقالت: أيّها القاضي اقض بيني و بين خصمي، فقال لها: و من خصمك؟ قالت: أنت، قال: افرجوا لها، فأفرجوا لها، فدخلت. فقال لها: ما ظلامتك؟ فقالت: إنّ لي ما للرّجال و ما للنساء، قال شريح: فإنّ أمير المؤمنين عليه السَّلام يقضي على المبال، قالت: فإنّي أبول بهما جميعا و يسكنان معا، قال شريح: و اللّه ما سمعت بأعجب من هذا، قالت: و أعجب من هذا، قال: و ما هو؟ قالت: جامعني زوجي فولدتُ منه، و جامعت جاريتي فولدت منّي. فضرب شريح إحدى يديه على الأُخرى متعجّبا. ثمّ جاء إلى أمير المؤمنين عليه السَّلام فقال: يا أمير المؤمنين لقد ورد عليّ شي‌ء ما سمعت بأعجب منه ثمّ قصّ عليه قصّة المرأة، فسألها أمير المؤمنين عليه السَّلام عن ذلك فقالت: هو كما ذكر، فقال لها: و من زوجك؟ قالت: فلان. فبعث إليه فدعاه، فقال: أ تعرف هذه؟ قال: نعم هي زوجتي، فسأله عمّا قالت. فقال: هو كذلك، فقال له أمير المؤمنين عليه السَّلام: لأنت أجرأ من راكب الأسد، حيث تقدم عليها بهذه الحال. ثمّ قال: يا قنبر أدخلها بيتا مع امرأة تعدّ أضلاعها، فقال زوجها: يا أمير المؤمنين لا آمن عليها رجلا و لا ائتمن عليها امرأة. فقال أمير المؤمنين عليه السَّلام: عليّ بدينار الخصيّ- و كان من صالحي الكوفة و كان يثق به- فقال له: يا دينار أدخلها بيتا، و عرّها من ثيابها، و مرها أن تشدّ مئزرا و عدّ أضلاعها. ففعل دينار ذلك، و كان أضلاعها سبعة عشر تسعة في اليمين و ثمانية في اليسار. فألبسها عليه السَّلام ثياب الرجال و القلنسوة و النعلين و ألقى عليها الرداء و ألحقه بالرجال. فقال زوجها: يا أمير المؤمنين بنت عمي و قد ولدت منّي تلحقها بالرجال؟ فقال: إنّي حكمت عليها بحكم اللّٰه، إنّ اللّٰه تبارك و تعالى خلق حوّاء من ضلع‌ آدم الأيسر الأقصى و أضلاع الرجال تنقص و أضلاع النساء تمام ...».

[18] . حسن بن يوسف بن مطهر اسدى، علامه حلّى، تبصرة المتعلمين في أحكام الدين، مؤسسه چاپ و نشر وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، تهران، چاپ اول، 1411 ه‍ ق، ص 177.

[20] . پیشین.

[22] . جمعى از پژوهشگران زير نظر سيد محمود هاشمى شاهرودى، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت عليهم السلام، قم،چاپ اول، 1426 ه‍ ق ج 3، ص 505.

[24] . پیشین.

[26] . ، ناصر کاتوزیان، دوره مقدماتی حقوق مدنی درسهایی از شفعه، وصیت و ارث، نشر میزان، تهران، سال 1386، چاپ نهم، صفحه 309.

[28] . طوسى، خواجه نصير الدين، جواهر الفرائض (بالعربية)، در يك جلد، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت عليهم السلام، قم - ايران، اول، 1426 ه‍ ق، ص: 27؛ ميراث الخنثى: «فإن كان فيهم خنثى- و هو الذي له ما للرجال و ما للنساء- يعتبر ببوله، فإن بال من أحد فرجيه فالحكم له به، و إن بال منهما فالحكم بأيّهما سبق، فإن استويا فبأيّهما انقطع أخيراً، أو تعدّ أضلاعه و يحكم باستوائها أو نقصانها من جانب الرجل «1»، فإن استويا فهو المشكل أمره.

و يعطى نصف نصيبي «2» ذكر و انثى، و في ثبوت الردّ معه في نصف المال خلاف، و الأظهر «3» أن لا يثبت.

و من ليس له ما للرجال و ما للنساء يحكم فيه بالقرعة. و كذا في إلحاق من كانت امّه أمة مشتركة بين رجلين «4» و قد وطياها معاً بأحدهما».

[30] . سيد جواد بن محمد حسينى عاملى، مفتاح الكرامة في شرح قواعد العلاّمة (ط - القديمة)، دار إحياء التراث العربي، بيروت، چاپ اول، بی‌تا، ج‌8، ص: 242؛  «من ليس له فرج الرجال و لا النساء يورث بالقرعة  فيكتب على سهم عبداللّه و على سهم أمةاللّه و يستخرج بعد الدعاء  فيورث على ما يخرج عليه».

[32] . گنجينه استفتائات قضايي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي قضا - قم، سؤال، سؤال 2012.

نوشتن دیدگاه
تصویر امنیتی تصویر امنیتی جدید

روز عید فطر كدورت‌ها را دور بریزید

روز عید فطر كدورت‌ها را دور بریزید زادسرجیرفتی: مردم مسلمان با حضور یك‌پارچه در عید فطر تمام كدورت‌ها را دور ریخته و پس از یك ماه عبادت ، دل‌هایشان آماده یك زندگی مملو از معنویت و شادابی می‌شود ادامه . . . گروه استانها / حوزه همدان...

در پاسخ به نامه‌ی پویش مردمی آوای هلیل

در پاسخ به نامه‌ی پویش مردمی آوای هلیل تمدن های تاریخی و مانا، در کنار آب ها و رودخانه‌ها، توسط کسانی که محل استقرار خود را، موطن همیشگی برگزیده اند، ساخته، پرداخته، و عالم گیر شده‌اند. بنابراین استعمال کلمه تمدن هلیل، غلط، غیرراست، و جیرفت زدا خواهد بود. احتمالآ در خاطر مبارکتان باشد که سال های سال...

جنایات سبزِ سیا،موساد،ام آی ۶، 1388

جنایات سبزِ سیا،موساد،ام آی ۶، 1388 بنده‌ شك ‌ندارم ‌كه ‌جریان ‌نفاق، ‌كه ‌دست‌ نیاز به سوی ‌ترامپ ‌دراز كرده ‌است، هیچ آخوندی چه خوب و چه بد مثل خاتمی را، هیچ وقت قبول نداشته و ندارد، طراحان طرح آشتی ملی، به‌ چیزی ‌كمتر از سرنگونی نظام جمهوری ‌اسلامی ‌ایران و تسلط مجدد امریکا، رضایت ‌نخواهند...

نوکر دربست ترامپ، الهی خدا بکشد تو را

نوکر دربست ترامپ، الهی خدا بکشد تو را تو در کمین نشسته‌ای تا انتقام ناکامی‌های چهل ساله‌ات را، از تار، تنبور، وافور، کاباره، رقاصه‌ها، قمار، شراب، مستی‌ها شبانه، خوردن و بردن شاهانه، و . و ...، همه و همه را، از امام و مولا و مقتدای مؤمنان و شهیدان و آزادگان، حضرت امام خامنه‌ای مدظله‌العالی، بگیری، که مثل...

بوی خوش عصیان حزب‌الله، علیه اشرافیگری

بوی خوش عصیان حزب‌الله، علیه اشرافیگری قلم و بیان زادسرجیرفتی, [21.07.17 17:35] https://www.instagram.com/p/BWzzK9djf_b/ زادسرجیرفتی: از عید سعید فطر و شعر حماسی دکتر میثم مطیعی، و سخنان امروز نماینده محترم دانشجویان، قبل از خطبه‌های نماز جمعه، بوی خوش انقلاب و عصیان اهل ولاء، علیه اشرافیگری و کداخداپرستی استشمام می‌شود. به گمانم طولی نکشد که شعار "روحانی امریکایی،...

به امید تودهنی زدن به ترامپ بدکاره

به امید تودهنی زدن به ترامپ بدکاره ما که جزو انقلابیان قبل از پیروزی انقلاب اسلامی هستیم، به راه، آمان و اهدافمان، آگاه، مؤمن، مصمم و جدی بودیم، و اکنون نیز، و تا زنده هستیم ان‌شاءالله چنینیم. بنده و مانند نگارنده، یقین و ایمان داشتیم که شکنجه دیدن در راه خدا، ثواب دارد، سرباز امام زمان علیه‌السلام...

امریکا که ایران نیست که رئیس جمهورش

امریکا که ایران نیست که رئیس جمهورش امریکا که مثل کشور ما که نیست که رئیس جمهور بتواند حتی خدای‌ناکرده ساز مخالف نظام جمهوری اسلامی ایران را هم، کوک کند. یا عناصر مخالف اصل نظام را، مسؤولیت بدهد. یا مقابل حکومت پنهان (رهبری) امریکا بایستد، هرگز، کما...

دغدغه‌هایی از فضای مجازی کشور(2)

دغدغه‌هایی از فضای مجازی کشور(2) اغلاط املایی تا دلتان بخواهد. زیاد خوانده و می‌خوانیم که "خواهش می‌کنم"، را خواهشاً می‌نویسند؟ "ثانیا"، را دوماً، "ثالثاً" را سوماً، ...، "تاسعاً"، را نهماً، و قس علی هذا. حالا هرچه بگویید آقا، در زبان فارسی تنوین نداریم. شما دکتر شدید، فوق لیسانس گرفتید، نماینده مجلس بوده‌اید، باید...

طنز کمدین ها، و عصبی شدن اصلاح‌طلبان

طنز کمدین ها، و عصبی شدن اصلاح‌طلبان در استخر اختصاصی فرح دیبا در کوشک، و در حال شنا و در کمال سلامت جسم و تن، دعوت حق را لبیک گفته است، و اینک کسی نمی‌تواند به سبب مرگ اینچنینی آن مرحوم، بر نظام مردمسالاری دینی، انقلاب اسلامی، امام خامنه‌ای عظیم‌الشأن مدظله‌العالی، انقلابیون ولایتمدار، حزب‌الله راستین، اصول‌گرایان...

بگویند ... آقازاده جاسوس است تعجب ...

بگویند ... آقازاده جاسوس است تعجب ... كسانی در انگلستان موفق شدند دكترا بگیرند كه تز دكتراشان را آنان برایشان معین كرده‌اند و اطلاعات ریز را از اینان گرفته‌اند، مثلاً گفته‌اند شما تز دكترایت را راجع به ایلات و قبایل ایرانی، شما راجع به ساخت و ساز مسكن در ایران، شما راجع به عملكرد سپاه پاسداران از...